Het hoe en waarom van geboortelepels.

De geschiedenis van de geboortelepels gaat 300 tot 400 jaar terug. Voor al in Noord Nederland maar ook in Holland is het geven van een geboortegeschenk in de vorm van een lepel al eeuwen lang een traditie.

De zilveren lepels werden vaak door de z.g.n. welgestelde families gegeven als geboortegeschenk. De lepels waren meestal rijk versierd met diverse afbeeldingen op de stelen. Het was niet alleen een geschenk voor de baby maar diende ook als pronkstuk om de welvaart te laten zien. Dit was vooral in de rijkere boerenfamilies in Noord Nederland het geval.

Uiteraard gaf de lepel de ruimte om er een persoonlijke boodschap op te laten zetten. De versiering van de steel had meestal een boodschap in zich.

Zo kom je in verzamelingen van deze lepels vaak dezelfde afbeeldingen tegen, zoals; Hoop en Vrede, Moederliefde en Geloof en Hoop.

De lepels werden ook wel voorzien van versieringen die het beroep van de familie weergaven. Denk daarbij aan Moriaan met de tabaksrol, een paard, een koe of een zeilschip. Zelfs de jager met hond, het melkmeisje of de molen komen voor.  Natuurlijk mag de lepel met een politieke achtergrond niet vergeten worden; William en Mary.

De stelen zelf zijn vaak fraai gevormd in een soort van vlechtpatroon en meestal redelijk zwaar gegoten. Veelal werd deze met een mooie rattenstaart aan de lepelbak bevestigd.

De lepelbak zelf komt in diverse vormen voor; rond, ovaal of spits.

Om kosten te besparen, werden ook gewone eetlepels gegraveerd met de tekst voor een geboorte, of werd een lepel van platte steel voorzien. Voor een platte steel was minder van het, ook in de vorige eeuwen, kostbare edelmetaal nodig.

Het schenken van bewerkte lepels gebeurde niet alleen bij een geboorte. Ook bij een huwelijk of een andere belangrijke gebeurtenis werden lepels gegeven. Dit zijn dan vaak lepels die afgeleid zijn van de geboortelepels en worden dan meestal Memorie-lepels genoemd.

In de loop der eeuwen moeten er duizenden lepels gemaakt zijn door veel verschillende zilversmeden. Door geldnood gedwongen zijn er ook duizenden lepels weer omgesmolten.

Het verzamelen van dit soort lepels vind ik een uitdaging. Mijn voorkeur gaat uit naar lepels die een leuke gravure hebben. Daar kun je dan een stukje geschiedenis uit lezen. De zilvermerken in de lepels vertellen hun eigen verhaal; je kunt er uit afleiden wie hem gemaakt heeft en wanneer.

De oudste lepel die ik in mijn bezit heb is uit 1721. Deze is niet gegraveerd maar wel voorzien van o.a. het Amsterdams keur en jaarletter.

De oudste gravure in mijn verzameling is een geboortelepel waar in staat;

Lammert Garst is geboren den 9e maart 1753.

 

Hieronder een aantal foto's van diverse geboortelepels.